Инвестиция — капиталды сақтау және кіріс алу мақсатында ақшаны қаржы құралдарына немесе басқа активтерге салу. Кіріс актив құнының өсуі, дивидендтер, купондық төлемдер немесе валюталық қайта бағалау есебінен қалыптасуы мүмкін. Инвестиция әрқашан тәуекелмен байланысты: салымдардың құны өсуі де, төмендеуі де мүмкін.

Негізгі мақсаттар:

• жинақтарды инфляциядан қорғау;
• капитал қалыптастыру;
• тұрақты кіріс алу;
• ұзақ мерзімді мақсаттарға қаражат жинау;
• компаниялар мен экономиканың өсуіне қатысу.

Инвестициялау қаржылық резервті алмастырмайды: ағымдағы шығыстарға және күтпеген жағдайларға арналған қаражатты бөлек сақтаған жөн.

Брокер — лицензиясы бар және клиенттің тапсырмасы бойынша, оның есебінен әрі мүддесі үшін қаржы құралдарымен мәмілелер жасайтын бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушысы.

Банк негізінен шоттарға, аударымдарға, депозиттер мен кредиттерге қызмет көрсетеді. Брокер қор биржаларына қол жеткізуді қамтамасыз етеді және акцияларды, облигацияларды, пайларды, ETF-терді және басқа да құралдарды сатып алуға әрі сатуға мүмкіндік береді.

Брокер арқылы жасалатын инвестициялар банк депозиті болып табылмайды, тіркелген кепілді кірістілігі жоқ және шығынға әкелуі мүмкін.

Қор биржасы — сатып алушылар мен сатушылар белгіленген қағидалар бойынша бағалы қағаздармен мәмілелер жасайтын ұйымдастырылған сауда алаңы.

• KASE — Қазақстан қор биржасы;
• AIX — «Астана» халықаралық қаржы орталығының биржасы.

Әдетте, болмайды. Жеке инвестор сауда-саттыққа лицензияланған брокер арқылы шығады.

Мыналарды тексеру қажет: қолданыстағы лицензиясының болуын; заңды тұлғаның атауын; ресми интернет-ресурсын; рұқсат етілген қызмет түрлерінің тізбесін; қолжетімді сауда алаңдарын; тарифтер мен комиссияларды; клиент активтерін сақтау тәртібін; ресми байланыс деректерін.

Қазақстандық брокердің лицензиясын ҚНРДА-ның ресми сайтынан, ал АХҚО қатысушысының лицензиясын AFSA тізілімінен тексеру қажет.

Бұл клиенттің ақшасы мен қаржы құралдарын есепке алуға, есеп айырысулар жүргізуге және мәмілелерді орындауға арналған шот.

Ақша брокердің меншікті қаражатынан бөлек есепке алынады. Бағалы қағаздарға құқықтар депозитарлық жүйеде есепке алынады.

Әдетте: кеңсеге жүгіну; жеке куәлікті немесе паспортты ұсыну; клиент сауалнамасын толтыру; шартқа қол қою; шоттың ашылғаны туралы растауды күту; шотты толықтыру.

Стандартты брокерлік шотты өз бетінше ашу, әдетте, 18 жастан бастап қолжетімді.

Барлығына ортақ ресми ең төменгі сома белгіленбеген. Ең төменгі сома қаржы құралының құнына, биржалық лоттың мөлшеріне, комиссияларға және брокердің талаптарына байланысты.

Әдетте, шот брокердің деректемелері бойынша банк аударымы арқылы толықтырылады.

Клиент жеке кабинетте немесе мобильді қосымшада ақша алуға өкім береді. Ақша клиенттің атына ашылған банк шотына аударылады.

Бұл мәміле жасалғанын, бірақ ақша мен бағалы қағаздарды түпкілікті аудару әлі аяқталмағанын білдіреді. Көптеген биржалық мәмілелер үшін T+2 режимі қолданылады.

• мәміле үшін брокерлік комиссия;
• биржа комиссиясы;
• депозитарлық немесе кастодиандық шығыстар;
• шетелдік контрагенттің комиссиясы;
• валютаны айырбастау шығыстары;
• банк комиссиясы;
• қордың басқарушы компаниясының сыйақысы.

Ең көп таралған құралдар: акциялар, облигациялар, мемлекеттік бағалы қағаздар, инвестициялық қорлардың пайлары, ETF, депозитарлық қолхаттар, туынды қаржы құралдары.

Акция оның иесінің акционерлік қоғамдағы үлесін растайды. Акция иесі дивидендтер түрінде және акцияның нарықтық құнының өсуі есебінен кіріс алуы мүмкін. Кепілдік берілмейді.

Облигация — борыштық құрал. Оны сатып ала отырып, инвестор эмитентке белгілі бір талаптармен ақша береді. Негізгі тәуекел — эмитенттің купонды уақтылы төлей алмауы немесе облигацияны өтей алмауы.

Дивидендтер — акционерлер арасында бөлінетін компания пайдасының бір бөлігі. Купон — облигацияны шығару талаптарында көзделген, оның иесіне төленетін төлем.

Егер облигация қайталама нарықта айналыста болса және оған сұраныс бар болса, оны өтеу мерзіміне дейін ағымдағы нарықтық бағамен сатуға болады.

ETF — пайлары немесе акциялары биржада айналыста болатын биржалық қор. Бір мәміле арқылы әртараптандырылған активтер жиынтығын алу мүмкіндігі — оның артықшылығы.

Пайлық инвестициялық қор бірнеше инвестордың қаражатын біріктіреді. Басқарушы компания бұл қаражатты қордың стратегиясы мен қағидаларына сәйкес инвестициялайды.

Қордың ақшасы мен бағалы қағаздарын кастодиан сақтайды және есепке алады.

Жоқ. Пайдың құны қор активтерінің құнына байланысты және өзгеруі мүмкін. Бұрынғы кірістілік болашақ нәтижеге кепілдік бермейді.

Жоқ. Ықтимал жоғары кірістілік жоғары тәуекелмен қатар жүреді. Тәуекелсіз кепілді жоғары пайда туралы уәде — алаяқтық ұсынысқа тән белгі.

Нарықтық, кредиттік, валюталық, пайыздық, өтімділік тәуекелі, инфляциялық, операциялық, елдік, құқықтық, шоғырлану тәуекелі, қарыз қаражатын пайдалану тәуекелі. Инвестор салынған соманың бір бөлігін немесе барлығын жоғалтуы мүмкін.

Бұл салымдарды әртүрлі құралдар, эмитенттер, салалар, елдер, валюталар және мерзімдер арасында бөлу. Портфельдің бір эмитентке тәуелділігін азайтады, бірақ жалпы нарықтық тәуекелді жоймайды.

Мақсат пен мерзімін айқындау; жол берілетін шығын мөлшерін бағалау; қаржылық резерв қалыптастыру; портфельді әртараптандыру; бір позицияның мөлшерін шектеу; аса қажетті қаражатты инвестицияламау; эмитенттің құжаттарын зерделеу; комиссиялар мен салықтарды ескеру; портфельді жүйелі түрде қайта қарау.

Барлығына ортақ қолайлы сәт жоқ. Шешім клиенттің инвестициялық стратегиясына, мақсатына және жол берілетін тәуекеліне сәйкес келуге тиіс.

Номиналды кірістілік инфляцияға түзету енгізбестен салымдар құнының өзгеруін көрсетеді. Нақты кірістілік инфляция ескерілгеннен кейін капиталдың сатып алу қабілетінің өзгеруін көрсетеді.

Бұл алынған кіріс қайта инвестицияланып, кейіннен өзі де кіріс әкелетін әсер. Инвестициялау мерзімі ұзақ болса, әсері айқын болады.

Жоқ. Тарихи нәтижелер құралдың өткен кезеңдегі әрекетін көрсетеді, бірақ сол нәтиженің қайталануына кепілдік бермейді.

• кепілді жоғары кірістілік;
• ақшаны шұғыл аударуды талап ету;
• тек мессенджер арқылы байланысу;
• жеке тұлғаның картасына ақша аудару;
• құпиясөзді немесе SMS-кодты сұрау;
• қашықтан қол жеткізу бағдарламасын орнатуды ұсыну;
• лицензияның болмауы;
• жалған сайт немесе аккаунт;
• шартты ұсынудан бас тарту.

Жоқ. Құпиясөздерді, бір реттік кодтарды, банк картасының деректерін және ЭЦҚ кілттерін үшінші тұлғаларға беруге болмайды.

Демо-шот нақты ақшаны пайдаланбай, құралдарды сатып алу мен сатуды үйренуге мүмкіндік береді. Пайда мен шығындар виртуалды.